در چهل سالگى به قدر استعداد هر كسى كمال مىپذيرد . « 1 » و از به دو دخول او در اين عالم در نموّ است تا سى سالگى ، و ده سال بدن او در اين عالم واقف است ، و چون چهل سال تمام شد ، « 2 » سفر عالم طبيعت تمام است ، « 3 » و ابتداى مسافرت به عالم آخرت است . و هر

--> ( 1 ) كما قال اللّه تعالى في ( سورة الأحقاف آيه 15 ) : حَتَّى إِذا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَ بَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً قالَ رَبِّ أَوْزِعْنِي أَنْ أَشْكُرَ نِعْمَتَكَ الَّتِي أَنْعَمْتَ عَلَيَّ بنا بر اين نهايت قدرت عقل در چهل سال است . و آنچه شايع است كه عقل انسان در چهل سالگى رو به نموّ است اشتباه است . و اين اشتباه ناشى از آنست كه چون انسان بعد از اين مدّت تجربيّات بيشترى به دست مىآورد و لذا حكم عقل بر اساس اين تجربيّات زياد ، بيشتر به واقع اصابت مىكند پس اين اصابت ناشى از يك سلسله تجربيّات فراوان است نه از قدرت فعليّهء عقليّه . به طورى كه اگر فرضا اين تجربيّات را قبل از چهل سال به دست مىآورد همان حكم عقليّهء قطعيّه را در آن زمان يعنى در زمان چهل سال مىنمود . ( 2 ) - در جزء دوّم از « اصول كافى » ص 455 بدون اسناد متّصل مرفوعا روايت مىكند از حضرت أبو جعفر عليه السّلام : إذا أتت على الرّجل أربعون سنة قيل له : خذ حذرك فانّك غير معذور . . . ( 3 ) - و نيز در « خصال صدوق » ص 545 وارد است كه قال الصّادق عليه السّلام : إنّ العبد لفى فسحة من أمره ما بينه و بين أربعين سنة فاذا بلغ أربعين سنة أوحى اللّه عزّ و جلّ إلى ملكيه أنّى قد عمّرت عبدى عمرا فغلّظا و شدّدا و تحفّظا و اكتبا عليه قليل عمله و كثيره و صغيره و كبيره . و در « خصال » در 545 وارد است : و عن الصّادق عليه السّلام : إذا بلغ العبد ثلاثا و ثلاثين سنة فقد بلغ أشدّه . و إذا بلغ أربعين سنة فقد بلغ منتهاه . فإذا ظعن في إحدى و أربعين فهو في النّقصان و ينبغى لصاحب الخمسين أن يكون كمن كان في النّزع . و در « جامع الاخبار » فصل 76 ص 140 وارد است : قال النبىّ صلّى اللّه عليه و آله و سلّم : أبناء الأربعين زرع قد دنا حصاده . و در « سفينة البحار » ج 1 ص 504 وارد